از جنگ نیابتی تا تهدید زنجیره تأمین جهانی
از جنگ نیابتی تا تهدید زنجیره تأمین جهانی
این جنگ چه بود؟تنشهای اخیر در خلیج فارس صرفاً یک درگیری نظامی محلی نبود. این جنگ نیابتی، مستقیماً قلب تأمین انرژی و مواد اولیه جهان را هدف گرفت. تنگه هرمز که روزانه بیش از ۲۰ درصد نفت جهان و ۳۰ درصد گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند، به خط مقدم نبرد اقتصادی تبدیل شد. در کنار آن، پتروشیمیهای مستقر در سواحل جنوبی ایران و کشورهای عربی، که تأمینکننده خوراک بیش از ۱۰۰ صنعت پاییندستی هستند، یکی پس از دیگری اعلام کاهش تولید یا تعطیلی موقت کردند.این جنگ چه کرد؟در عمل، زنجیره تأمین مواد پلیمری و شیمیایی را در سطح جهانی پاره کرد. کارخانههای تولید نایلون، الیاف مصنوعی، رنگ، رزین، قطعات خودرو، لوازم خانگی، مصالح ساختمانی و حتی ماشینآلات صنعتی، ناگهان با کمبود شدید خوراک روبرو شدند. قیمت پلیاتیلن در بازارهای جهانی ظرف دو ماه بیش از ۵۰٪ جهش کرد. بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و متوسط در ایران و کشورهای همسایه یا تعطیل شدند یا با حاشیه سود منفی به کار خود ادامه دادند. اثر این شوک نه تنها به صنعت، که به سفره مردم هم رسید: از بستهبندی مواد غذایی و دارویی گرفته تا قیمت خودرو و مسکن.و چه خواهد شد؟پیشبینیها حاکی از آن است که تا بازگشت ثبات به خلیج فارس و رفع تحریمهای پتروشیمی، حداقل ۱۲ تا ۱۸ ماه آینده بازار مواد اولیه در نوسان و کمبود باقی خواهد ماند. سناریوی خوشبینانه: جایگزینی نسبی مسیرهای حمل و نقل از طریق چین، روسیه و ترکیه، اما با هزینههای لجستیکی بسیار بالاتر. سناریوی بدبینانه: تشدید درگیری و بسته شدن کامل تنگه هرمز که به معنای قطع ۸۰٪ خوراک صنایع پتروشیمی منطقه و بروز یک رکود صنعتی عمیق در نیمکره شرقی است.
در این گزارش، تأثیر این بحران را بر ۸ صنعت حساس و کلیدی بررسی میکنیم. صنایعی که شاید نباشند، زندگی روزمره ما فلج شود؛
1. صنعت پلاستیک و بستهبندی
2. صنعت نساجی و الیاف مصنوعی
3. صنعت رنگ، رزین و چسب
4. صنعت خودروسازی و قطعهسازی
5. صنعت لوازم خانگی
6. صنعت ساختمان
7. صنعت ماشینآلات و تجهیزات صنعتی
8. صنایع غذایی و دارویی
صنعت پلاستیک و بستهبندی «بسته شدن خلیج فارس به معنای قطع یا کاهش شدید خوراک پلیاتیلن و پیویسی است. نتیجه؟ افزایش حداقل ۴۰ درصدی قیمت نایلون، فیلمهای بستهبندی و ظروف یکبارمصرف. بسیاری از کارخانههای کوچک و متوسط با خطر تعطیلی روبرو میشوند.»
صنعت نساجی و الیاف مصنوعی «الیاف پلیاستر، نایلون ۶ و ۶۶ مستقیماً از مواد پتروشیمی ساخته میشوند. کمبود خوراک، تولید البسه صنعتی، فرش ماشینی و پارچههای مصنوعی را با بحران مواجه میکند. قیمت پوشاک حتماً تا پایان سال جهش خواهد داشت.»
صنعت رنگ، رزین و چسب «رزینهای اپوکسی، پلیاورتان و وینیل استات اساس ساخت رنگهای صنعتی و چسبهای قوی هستند. بدون این مواد، پروژههای عمرانی، خطوط تولید مبلمان و حتی کارخانههای خودروسازی با مشکل جدی در پوششدهی و اتصال قطعات روبرو میشوند.»
صنعت خودروسازی و قطعهسازی «سهم مواد پتروشیمی در ساخت یک خودرو بیش از ۱۵ درصد وزنی است (داشبورد، سپر، کابلها، لاستیکها). کمبود مواد اولیه یعنی کاهش تولید، افزایش قیمت و طولانی شدن صف تحویل خودرو. قطعهسازان کوچک اولین قربانیان این بحران خواهند بود.»
صنعت لوازم خانگی «بدنه یخچال، ماشین لباسشویی، جاروبرقی و بسیاری از قطعات داخلی از پلیمرها ساخته میشوند. بدون تأمین پایدار مواد اولیه، خطوط تولید لوازم خانگی مجبور به کاهش شیفت کاری یا تعطیلی موقت میشوند. این یعنی گرانی و کمبود کالا در بازار شب عید.»
صنعت ساختمان «از لولههای UPVC و پیویسی گرفته تا عایقهای پلیاستایرن (یونولیت) و چسبهای ساختمانی – همگی وابسته به پتروشیمیهای خلیج فارس هستند. بسته شدن تنگه هرمز، هزینه ساخت هر متر مربع ساختمان را حداقل ۲۰ درصد افزایش میدهد. پروژههای مسکن ملی با چالش بزرگتری روبرو میشوند.»
صنعت ماشینآلات و تجهیزات صنعتی «قطعات پلیمری در پمپها، شیرآلات صنعتی، تسمهها و واشرها کاربرد گسترده دارند. کمبود مواد اولیه، تعمیر و نگهداری خطوط تولید معادن، نفت و گاز و کارخانهها را مختل میکند. نتیجه؟ کاهش بهرهوری صنعتی در مقیاس ملی.
صنایع غذایی و دارویی «بستهبندی مواد غذایی و دارویی (بطریها، دربها، سرنگها، کیسههای سرم) همگی به پلیمرهای با درجه پزشکی و غذایی نیاز دارند. کمبود این مواد، مستقیماً زنجیره تأمین دارو و سلامت را تهدید میکند. در بدترین سناریو، برخی داروهای حیاتی با کمبود بستهبندی مواجه میشوند.»
ایمیل: rp100nasiri@gmail.com